بازی های محلی و بومی شهرستان بافت

                                                   کَل کَلو cal calu

بازی لپَربازی را به شکل دیگری نیز در بافت بازی می کردند ، که به ان کَل کَلو می گفتد.

ابزار بازی : لپر

این بازی نیز برای سرگرمی و تقویت در نشانه گیری بازی می شد.

شروع بازی :  این بازی مانند لپربازی با تر یا خشک انداختن شروع می شد ، بازیکنان به گروه های دو نفره تقسیم می شدند.

در بازی کَل کلو به جای گنتو  دو چاله ( کَل )  به فاصله 10 متر  و روبروی هم حفر می شد ( چاله های کوچک ) ، نفر شروع کننده لپر را به طرف کل ( چاله ) پرت می کند ، اگر لپرش  رادر چاله یا کَل  بیندازد ، برنده می شود ، در این حالت از کنار چاله ای که لپرش در آن افتاده است ، سوار بازیکن بازنده می شود و تا پای کَل دیگر سواری می گیرد.

نفر بازنده در حالی که سواری می دهد ، باید لپر را بردارد  و  به نفر برنده بدهد تا او لپر را به طرف چاله دیگر پرت کند ، اگر لپر به داخل کَل یا چاله بیفتد ، این بازی به همین شکا ادامه دارد.

در صورتی که لپر به داخل کَل نیفتد ، نوبت به دیگر بازیکن می رسد ، تا به همین شکل بازی را ادامه دهد .

     با تشکر از آقای مسعود صالحی که در یادآوری  و نحوه بازی کمال همکاری را کردند.

بازي هاي بومي و محلي شهرستان بافت

                                       

                                                   ( سنگ شيشو )

اهداف بازي  : سرگرمي ، بالابردن دقت و تمركز

سن بازيكنان : محدوديت سني ندارد

ابزار بازي : سنگ هاي كوچك تيله اي شكل

محوطه بازي : محل نشستن افراد، اتاق

تعداد بازيكنان :  اگر تعداد سنگ ها 5 عدد انتخاب شود ( پنج تا اي يو) فقط 2 نفر مي بايد شركت كنند .در صورتي كه تعداد سنگ ها 8 ، 10 ، 12 و...انتخاب شود ، هر تعداد مي توانند در بازي شركت كنند.

واژه ها : ي وردار ( يك بردار) ، دو وردار (دو بر دار)، سه وردار ( سه بر دار)، چار وردار ( چهار بر دار)، كُپ ،سِرش ، بُنش ، غنچ

نحوه بازي :

شروع بازي : در بازي سنگ شيشو ( پنج تا اي يو ) كه دو نفر شركت كننده دارد ، شروع كننده بازي به اين نحو انتخاب مي شود :

بازيكن 5 سنگ را در كف دست گرفته و با ارتفاع كمي آنها را به هوا پرت مي كند و دستش را مي چرخاند و سنگ هاي پرت شده را در پشت دست نگه مي دارد، هر تعداد سنگ را كه بيشتر پشت دستش نگه دارد ، شانسش براي شروع بازي بيشتر است.

نفر دوم هم همين عمل را انجام مي دهد و هر كدام كه تعداد بيشتري سنگ را پشت دستش نگه داشته است ، بازي را شروع مي كند.

بازيكن 5 سنگ را روي زمين مي ريزد ، در ريختن سنگ ها روي زمين بايد دقت شود كه سنگ ها بافاصله  از هم روي زمين پهن شوند ، چون موقعي كه مي خواهد سنگي  را بردارد ، اگر دستش به سنگ ديگر خورد و باعث لرزش و تكان خوردن سنگ ديگر شد ، به اصطلاح مي سوزد (مي بازد).

ي ور دار ( يك بر دار) : در اين مرحله كه سنگ ها روي زمين ريخته شد ، بازيكن بايد سنگ ها  را يكي يكي با پرتاب يك سنگ به هوا از روي زمين بردارد، بازيكن يك سنگ از 5 سنگ را بر مي دارد و آن را به هوا پرت مي كند و هم زمان يك سنگ را از روي زمين بر مي دارد و سنگ پرت شده در هوا را مي چاقد ( مي گيرد) ، بايد بازيكن دقت كند در اين حالت كه سنگ را از روي زمين بر مي دارد ، دستش به سنگ هاي ديگر نخورد و آنها را نلرزاند ، اگر باعث لرزش سنگ هاي ديگر شد ، مي سوزد ( مي بازد) و نوبت به بازيكن ديگر مي رسد.

دو ور دار : در اين مرحله با پرتاب سنگ به هوا بازيكن بايد هر دفعه 2 سنگ را از روي زمين بر دارد و سنگ پرت شده در هوا را بچاقد.

سه ور دار : در اين مرحله بازيكن با پرتاب سنگ به هوا  ، بايد يك دفعه 3 سنگ را  و دفعه ديگر آن يك سنگ را بر دارد.

چار ور دار :  در اين مرحله بازيكن با پرتاب سنگ به هوا بايد هر 4 سنگ را با هم از زمين جمع كند و سنگ پرت شده در  هوا را بچاقد

كُپ : بعد از چهار بر دار،مرحله كُپ مي باشد كه بازيكن هر 5 سنگ را در دست مي گيرد و يك سنگ را به هوا پرت مي كند و 4 سنگ ديگر را روي زمين مي گذارد و سنگ پرت شده در هوا را مي چاقد( مي گيرد) و سپس دوباره سنگ  را به هوا پرت مي كند و 4 سنگ را از روي زمين جمع مي كند.

سِرش  : بازيكن هر 5 سنگ را در دست مي گيرد و يكي را به هوا پرت مي كند و با نوك انگشت سبابه خطي روي زمين و محل بازي مي كشد و سنگ پرت شده در هوا را مي چاقد.

بُنش : بازيكن هر 5 سنگ را در دست مي گيرد  و يكي را به هوا پرت مي كند  و در حالي كه سنگ پرت شده در هوا مي باشد، با مشت به زمين مي كوبد و سنگ پرت شده را مي چاقد.

غنچ : بازيكن هر 5 سنگ را در كف دست مي گيرد و با ارتفاع كم به هوا پرت مي كند و سنگ هاي پرت شده را پشت دستش نگه مي دارد.

در مرحله غنچ بازيكن بايد نهايت دقت و تمركز را داشته باشد ، زيرا تعداد سنگ هايي كه پشت دستش نگه مي دارد ، امتياز او محسوب مي شود.

پس از مرحله غنچ  و مشخص شدن امتياز بازيكن ، نوبت به ديگر بازيكن مي رسد كه تمام اين مراحل را بازي مي كند و در مرحله غنچ تعداد سنگ هايش را مي شمرد و هر كس در مرحله غنچ تعداد امتيازش بيشتر بود ، برنده بازي مي باشد.

برنده بازي ، حكم شاه و امركننده را دارد و هر دستوري را كه داد، بازنده بايد اجرا كند .معمولآ برنده حكم هاي خنده داري رابراي اجرا به بازيكن بازنده مي دهد.

لازم به توضيح است : در هر مرحله اي كه بازيكن دستش به سنگي بخورد و سنگ بلرزد ( بازيكن مي سوزد) و نوبت به ديگر بازيكن مي رسد ، يا اگر بازيكن سنگ پرت شده در هوا را  در هر مرحله نتواند بچاقد ( بگيرد) باز مي سوزد و نوبت به ديگر بازيكن مي رسد.

بازي براي نفر سوخته شده در مرحله بعد از همان مرحله اي كه سوخته است ، شروع مي شود.

                                         "    سنگ شيشو چند نفره   "

در اين بازي محدوديتي براي تعداد بازيكنان نيست و هر تعداد مي توانند در بازي شركت كنند.

به عنوان مثال : اگر 4 نفر مي خواهند در بازي شركت كنند ، با توافق يكديگر تعداد سنگ ها را مشخص مي كنند ( 8 ، 10 ، 12و...) اگر تعداد سنگ ها را 8 انتخاب كنند هر بازيكن بايد براي خودش 8 سنگ داشته باشد ( در مجموع 32 سنگ )

شروع بازي مانند قبل مي باشد و هر بازيكن 8 سنگش را به هوا پرت مي كند و پشت دستش نگه مي دارد و كسي كه بيشترين سنگ را پشت دستش نگه  داشته است ، شروع كننده بازي مي باشد.

شروع كننده بازي 32 سنگ را روي زمين مي ريزد و يك سنگ را بر مي دارد و با پرتاب آن به هوا ، بطور دلخواه  هر تعداد سنگ را از روي زمين برمي دارد و سنگ پرت شده را مي چاقد، بايد دقت كند كه دستش به ديگر سنگ ها نخورد و آنها را نلرزاند ، چون مي سوزد ( مي بازد).

پازيكن تا زماني كه نسوخته است مي تواند به بازي ادامه دهد و سنگ هاي جمع شده كه امتيازش محسوب مي شود را بشمارد .

پس از شمارش امتياز ، نوبت به ديگر بازيكنان مي رسد و آنان به همين روش بازي را ادامه مي دهند و در نهايت پس از شمارش امتيازها ، هر كس كه بيشترين امتياز را داشته باشد ، نفر برنده و هر كس كمترين امتياز را داشته باشد ، نفر بازنده محسوب مي شود.

نفر برنده با همفكري ديگر بازيكنان براي تنبيه نفر بازنده ؛ دستوري را صادر مي كند و بازنده بايد اجرا كند، مثلآ دستور مي دهد كه بازنده به تمام بازيكنان كول بدهد يا كفش انان را واكس بزند و ....

از دوستان عزيزي كه همكاري كردند  و توضیحاتی درباره این بازی دادند  (آقاي علي شيباني ) تشكر مي كنم ، بخصوص از همسرم خانم بهادري كه حوصله بخرج داد و با نهايت دقت و مرحله به مرحله سنگ شيشو را برايم بازي كرد و توضيح داد ، صميمانه سپاسگزارم.
همشهری ! باور کن بازی شیرین و دلچسبی است .بلند شو.۵ سنگ تیله شکل از حیاط منزل جمع کن و با فرزند یا همسرت بازی را شروع و تمرین کن .نگذار از یادمان برود .این بازی هم بخشی از خاطره ها .ُ فرهنگ ُ آداب و رسوم جذاب ما بافتی ها بودکه باید حفظ شود.

                                                                                  حميد هرندي

 

بازي هاي بومي ومحلي  بافت (چپل بازي chapol bazy )

 

                                             چپل بازي

اهداف بازي : سرگرمي و تقويت نيروي جسماني

تعداد بازيكنان : دو نفر

ابزار بازي : چوب بلند  و يك چوب كوتاه  كه دو طرف آن  باريك شده باشد ( چپل)

محوطه بازي : زمين  مسطح

نحوه بازي :

براي آغاز بازي و چه كسي شروع كننده باشد ، بايد دو طرف توسط چوب بلند به  چپل ضربه بزنند و هر كس توانست ضربه بيشتري به چپل بزند شروع كننده بازي مي باشد. نحوه  زدن ضربه به اين شكل مي باشد كه چوب بلند را زير بازو مي گيرند و با آن به چپل ضربه مي زنند  و تا زماني كه چپل به زمين نيفتاده است ، ضربه ها را شمارش مي كنند  و هركس تعداد ضربه هايش بيشتر بود ، همان شروع كننده بازي است و در موقع شروع اين جمله : بين دو طرف گفته مي شود : كلي كلي هر چه كني يا هر چه زني

شروع كننده بازي چپل را روي شيار ( كل ) نه چندان عميقي كه در محل بازي حفر شده است ، مي گذارد و چوب بلند را زير چپل كرده و آن را از روي زمين به هوا پرتاب كرده و با چوب بلند ضربه محكمي به ان مي زند تا از شيار دور شود.

سپس طرف ديگر بازي بايد چپل را از محلي كه پرتاب شده و بر زمين افتاده  ، به طرف چوب بلند كه بايد روي شيار بصورت ثابت گذاشته شود ، نشانه گيري و پرتاب مي كند .

اگر چپل به چوب بلند اصابت كرد ، طرف مقابل مي بازد ( مي سوزد) و طرف ديگر بايد بازي را بهمين شكل شروع كند و اگر اصابت نكرد ، دوباره شروع كننده بازي از همان محل افتادن چپل مي تواند چوب را بر نوك باريك چپل بصورت آهسته بزند تا چپل كمي از سطح زمين بلند شده و آنوقت با  چوب بلند به چپل ضربه مي زند ، اين عمل را 3 مرتبه مي تواند تكرار كند و چپل را از شيار دور كند و مي تواند  ضربه هايش را ذخيره كند ، مثلآ يك ضربه بزند و 2 ضربه را ذخيره كند تا مجموع ضربه هايش به عدد 20 برسد تا بتواند طرف ديگر را قاصدلي لي بدهد. ( به ذخيره هرده مي گويند) 

اين بازي بهمين شكل ادامه مي يابد تا تعداد هرده ها به عدد 20 برسد . وقتي كه تعداد هرده ها 20 شد طرف برنده مي تواند 20 بار با چوب به چپل كه افتاده است ضربه بزند  و چپل را از محل دور كند و با تمام شدن هرده هايش طرف بازنده از محلي كه چپل در بيستمين ضربه افتاده است ، چپل را در دست گرفته و با گفتن قاصلي لي به طرف كل يا شيار بدود.

نحوه قاصد لي لي به اين شكل است :از محلي كه چپل افتاده و هرده ها به 20 رسيده است ،طرف بازنده بايد يك نفس بدون اينكه نفس گيري كند ، بطرف شيار چپل را با دويدن حمل كند و اگر نمي توانست ، اينكار را انجام دهد ، مي بايد طرف برنده را كوله دهد و او را تا شيار( كل ) كه محل شروع بازي بود ، حمل كند

در هنگام بازي اصطلاحات و عبارت هايي نيز  توسط دو طرف  و در موقعيت هاي خاص بازي گفته مي شد ، كه اگر حافظه ياري كند  و  يادم بيايد ،برايتان نقل مي كنم.

اگر موقع زدن چوب به چپل نمي خورد ، مي گفتند : تپش ، شيرخاكيش را بالم ، پودو شير خاكيش را بالم

طرف براي اينكه چوبش به چپل بخورد ، مي گفت : كس كلاجيك ،اينورش بخور ، اونورش برجيك

ققراست (قد قراست) زماني گفته مي شد كه چپل را بطرف كل يا شيار مي بايست پرتاب كني و طرف ديگر بازي با گفتن اين واژه به شما امر مي كرد كه قد خود را راست  نگه داري.

                                                                                              حميد هرندي

 بازي هاي بومي و محلي بافت( گردو بازي gerdu bazy)

     

                                  

( گردو بازي gerdu bazy)

بازي هاي محلي و بومي ، بخشي از خاطرات، يادها و آداب و رسوم اقوام و مناطق مي باشد كه امروزه از رونق افتاده و در حال فراموشي هستند.

در شهرستان بافت نيز در گذشته بازي هاي متنوعي برگزار مي شد كه گذر ايام  آنها را از ياد برده است .وبلاگ "بافت شهر من‌"با هدف احيا و ثبت اين بازي ها مسابقه اي را برگزار مي كند كه شرح آن در آرشيو وبلاگ موجود است.

معرفي اين بازي ها بر اساس اطلاعاتي كه از گذشته در ياد دارم و همچنين اطلاعات ميداني و دريافتي  مي باشد و ممكن است هر روز در آن تغييراتي براي اصلاح و كاملتر كردن آنها صورت بگيرد.

                          گردو بازي در شهرستان بافت

اهداف بازي : سرگرمي ، بالا بردن دقت عمل و مهارت در نشانه گيري

تعداد بازيكنان :2تا 6  نفر

سن بازيكنان‌: آزاد

ابزار بازي :گردو

محوطه بازي :زمين مسطح

نحوه بازي :

گردوبازي،يك بازي دسته جمعي و آرامي مي باشد كه معمولأ در فصل برداشت گردو و ايام عيد نوروز رونق دارد.تعداد بازيكنان از 2 تا 6نفر متغيير مي باشد.هر بازيكن تعداد مشخصي گردو بعنوان سرمايه بازي در اختيار دارد .

در ابتدا در يك زمين مسطح دايره كوچكي به شعاع تقريبي يك متركشيده مي شود و هر نفر يك يا چند گردو در مركز اين دايره بر روي كمي خاك مي نشاند.

سپس يك خط نشانه به فاصله چند متر كه قراردادي مي باشد ،كشيده مي شود و بازيكنان بايد از پشت اين خط بر اساس قرعه هدف گيري نمايند .

بازيكنان معمولأ يك يا چند گردو را براي نشانه گيري انتخاب مي كنند كه به اين گردوها  گردوي (تيره) مي گويند ،گردوي تيره كمي بزرگتر و سنگين تر از بقيه گردوها مي باشد و براي نشانه گيري مناسب است.

اگر بازيكنان در هر نوبت نشانه گيري موفق بشوند با گردوهاي تيره خود به گردوهايي كه در وسط دايره قرار گرفته اند  ،هدف گيري و با گردوهاي تيره خود آنها را از دايره بيرون كنند برنده بازي هستند.

در هدف گيري گردوها توسط گردوهاي تيره اگر بازيكني موفق نشود نوبت بازيكن ديگر فرا مي رسدو او بايد همين روش را ادامه دهد .

تقلب در گردوبازي  فقط از طريق گردوهاي تيره انجام مي شود و آن به اين روش است كه گردوهاي تيره خود را از موم يا قير پر  و آنها راماهرانه مي چسپاندند( با اين عمل گردوهاي تيره سنگين مي شود و كار براي هدف گيري راحت تر انجام مي گيرد ). پس بايد قبل از بازي گردوهاي تيره بازديد شوند.

گردوبازي در اين روزها با توجه به گراني گردوكه هر عدد آن 200 تومان قيمت دارد ، علاوه بر سرگرمي مفرحي كه دارد خالي از نفع نيز نيست  .

فراخوان طرح شناسايي بازي هاي بومي و محلي شهرستان بافت

                                      

                                      وبلاگ"بافت شهر من " برگزار مي كند

                 فراخوان طرح شناسايي بازي هاي بومي و محلي شهرستان بافت

وبلاگ " بافت شهر من " در نظر دارد با توجه به نقش و ارزش بازي هاي محلي در حفظ و احياي فرهنگ وسنت گذشتگان و با اعتقاد به اينكه در حال حاضر با توجه به توسعه وسايل الكترونيكي و پيشرفته كه متأسفانه با سرعت غير قابل تصور الگوها  ، هويت هاي محلي و بومي و فرهنگ ساده و بي آلايش دوران گذشته ما را تحت تأثير قرار داده اند ،طرح شناسايي بازي هاي بومي و محلي شهرستان بافت را به مسابقه بگذارد.

بازي هاي محلي دنيايي از باورهاي فرهنگي يك قوم ،قبيله يا محل را در دل خود به امانت دارد و احياي اين بازي ها علاوه بر سرگرمي سالم و بدون هزينه ،احياي رفتارهاي دست جمعي و تمرين زندگي جمعي است.

بازي هاي محلي يكي از مهمترين عرصه هاي بروز شادي و ايجاد شعف و نشاط در افراد جامعه است كه متأسفانه اين روزها تحت فشار ابزارهاي الكترونيكي (كامپيوتر ،پلي استيشن 1 و 2،نينتندو ، بازي هاي ميكرو و سگا و...)به حاشيه رانده شده و يا فراموش شده اند.

همخواني اين بازي هابا اقليم و ارزش هاي فرهنگي منطقه ،تقويت مهارت هاي زباني و ادبي از طريق اشعار نهفته  در بخش هاي مختلف اين بازي ها، تقويت روحيه جمع گرايي و فعاليت هاي گروهي نقش بسزايي دارد و احيا وحفظ آنها بخشي از تاريخ و خاطره نياكان و فرهنگ ما مي باشد.

انتظار اين است كه همشهريان وفرهنگ دوستان با حضور فعال در اين مسابقه ،نقشي پر رنگ در شناسايي و احيا اين بازي ها داشته باشند و با اين عمل خاطره گذشتگان و نياكان را نيز گرامي بدارند.

نحوه شركت در مسابقه :

معرفي بازي ها بايد شامل : اسم بازي ،نحوه بازي ،تعداد شركت كنندگان ،وسايل وابزار بازي ، اشعار و اصطلاحاتي كه در بازي بكار گرفته مي شود  ،باشد.

علاقه مندان مي توانند مطالب خود را به طرق زير ارسال كنند :

از طريق ايميل به آدرس :harandi.hamid@yahoo.com

از طريق نمابر روزنامه هاي :نداي وحدت2534001-0341 ،طلوع بافت 2534544-0341 ،پايان هفته 2234343-0341 ارسال نمايند.

مزاياي حضور در مسابقه:

1 – معرفي بازي به نام خود شخص در وبلاگ " بافت شهر من"

2 –معرفي بازي به نام خود شخص در كتاب بازي هاي بومي و محلي شهرستان بافت

3 –اهدا لوح تقدير و اهدا جوايز

همكاران مسابقه:

وبلاگ "بافت شهر منbafteman.blogfa.com" اين مسابقه را با همكاري  فرمانداري،شهرداري ، شوراي شهر،اداره آموزش و پرورش ،اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي ،ميراث فرهنگي ورسانه هاي محلي  (نداي وحدت ، پايان هفته ،طلوع بافت ) برگزار مي كند و انتظار دارد در اين امر مهم تنها نباشد.